Start

Dzieje muzeum

 

Poznańskie Muzeum Archidiecezjalne jest jedną z najstarszych tego typu instytucji w kraju i jedną z pierwszych  placówek  muzealnych  w  Poznaniu.

Założone zostało w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku (w latach 1894 -1898 ) przez ówczesnego Arcybiskupa Gnieźnieńsko-Poznańskiego - Floriana Stablewskiego.

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć

Zakładając Muzeum w czasach politycznej niewoli Arcybiskup Stablewski pragnął, aby "gromadzić w nim obiekty zabytkowe, które straciły swą wartość użytkową i powoli ulegały całkowitej zagładzie". Przechowywane odtąd w powołanej do życia instytucji miały służyć dalej, z tym że teraz nauce - domyślnie polskiej. Zalążkiem muzealnych zbiorów były obiekty przywożone do Poznania przez proboszczów, na wniosek specjalnie do tego celu wyznaczonego konsultanta - historyka sztuki dr. Bolesława Erzepki.  Jako jedna z pierwszych do  zbiorów trafiła również prywatna kolekcja Arcybiskupa,  pieczołowicie i ze znawstwem gromadzona i poszerzana podczas zagranicznych podróży (np. zakup kilkudziesięciu obrazów olejnych i ikon w Rzymie, zakup kolekcji kanonika Münzenbergera we Frankfurcie nad Menem).
Muzeum pierwotnie znajdowało się w skasowanym przez Niemców, podczas Kulturkampfu, klasztorze Sióstr Karmelitanek (w miejscu dzisiejszej trasy Chwaliszewskiej). Stare klasztorne mury były dobrym miejscem schronienia i eksponowania dla świeżo zbieranych dzieł sztuki. Szczególnie korzystnie prezentowały się one w kaplicy, która swoją architekturą podkreślała sakralny charakter przedstawionych zabytków i ich kultowe znaczenie.

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć

W miarę upływu lat Muzeum zgromadziło taką ilość obiektów, że klasztor stał się za ciasny. Polska była wówczas znów wolnym krajem narodził się więc pomysł, aby zorganizować wystawę w salach dawnego Zamku Cesarskiego. Wspólny wysiłek władz miasta i kościoła zaowocował ciekawą ekspozycją, która gościła w Zamku w latach 1924 - 1929.

Ważnym momentem w historii muzealnej placówki był rok 1925, kiedy to Muzeum dostało się pod zarząd powołanego w tym roku do istnienia Archiwum Archidiecezjalnego. Wspólna dyrekcja nad dwoma podobnymi, a jednak różnymi instytucjami, nie była korzystnym rozwiązaniem dla Muzeum i jego „podopiecznych”. Należy jednak zauważyć, że mimo wszystko dobrym rezultatem tej działalności było uzyskanie dla cennych dzieł sztuki bezpiecznego magazynu pod dachem dawnej Akademii Lubrańskiego . Od roku 1929 aż do połowy 1936 zbiory w ogóle nie były udostępniane do zwiedzania. Dopiero  w połowie 1936r. dzięki inicjatywie ks. prof. Szczęsnego Dettlofa i dr. Gwidona Chmarzyńskiego, po trwających kilka miesięcy przygotowaniach, w parterowych  salach  Akademii,  uroczyście otwarto ekspozycję dla publiczności.

Po zajęciu Poznania przez Niemców (1939r.) zbiory zarekwirowano i rozwieziono. Część z  nich  znalazła  się  w  reaktywowanym  z czasów zaborów Kaiser Friedrich Museum (dziś Muzeum Narodowe), resztę zmagazynowano w katedrze, bądź w innych kościołach miasta i okolic. W ogólnym wojennym zamieszaniu duża ilość dzieł zaginęła bez wieści. Niektóre   przepadły na skutek zamieszania w roku wyzwolenia i w pierwszych latach po wojnie. Starania o odzyskiwanie obiektów trwały długo a efekty tych starań były różne.

W latach  powojennych do 1964 r. Muzeum choć istniało i funkcjonowało, znowu nie było otwarte dla zwiedzających. Dopiero w 1964 r. ówczesny Arcybiskup - Antoni Baraniak po rozdzieleniu obu instytucji, (Muzeum od Archiwum), nakazał przygotować muzealne zbiory do pokazania. Zadanie to powierzone  zostało  księdzu Stefanowi Tomaszkiewiczowi - specjalnie wykształconemu w tym celu kapłanowi. Przez parę następnych lat uporządkowano ekspozycję i zaplanowano jej zwiedzanie, zweryfikowano, a właściwie założono nowe księgi inwentaryzacyjne, znaleziono  miejsce  na  nowe magazyny, a także otwarto pracownię konserwatorską, dzięki której wiele zabytków (nie tylko muzealnych) uratowano od zniszczenia.

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć

 

Rok 1991 przyniósł kolejną zmianę. Na  cele  ekspozycyjne  został zaadoptowany  budynek dawnego wikariatu katedralnego przy ul. ks. Posadzego 2

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć

Dla muzealnych eksponatów było to lepsze, ale nie do  końca idealne rozwiązanie. Istniał bowiem od wielu lat pomysł i marzenie, aby cały gmach dawnej Akademii Lubrańskiego przeznaczyć na cele muzealno – wystawiennicze.  Zdaniem wielu osób nie było  na Ostrowie Tumskim lepszego miejsca na  eksponowanie gromadzonych dzieł sztuki oraz pamiątek świadczących o naszej kulturze  jak  właśnie  ten  budynek. Taki pogląd podzielał też  ks. dr Stanisław Gądecki - Arcybiskup Poznański.

Szansa na spełnienie marzeń pojawiła się wraz z wejściem Polski do Wspólnoty Unii Europejskiej.
W 2005 r. z inspiracji Arcybiskupa złożono wniosek o dotację w ramach programu - Ochrona i zachowanie dziedzictwa narodowego - na "Modernizację zabytkowych budynków Muzeum i Archiwum Archidiecezjalnego". Przyznanie tej dotacji wzmocniło i potwierdziło słuszność decyzji o całkowitym przeznaczeniu dawnej Akademii Lubrańskiego na potrzeby muzealne. Remonty, adaptacje, przygotowywanie nowej ekspozycji zajęły dwa lata.  Pochłonęły dużą sumę pieniędzy, tak  unijnych,  jak  i  diecezjalnych,  ale  przede wszystkim  kosztowały wiele ludzkiego zaangażowania, wysiłku fizycznego i umysłowego.  Budynek Akademii  nie  był  łatwym  "pacjentem". Stał na terenie jeszcze nie przebadanym archeologicznie, a bardzo ciekawym. Przeprowadzenie badań w tym miejscu i ich interpretacja mogły potwierdzić lub zaprzeczyć dotychczasową  wiedzę o najstarszych dziejach naszego  miasta, a zatem także i  Polski.  Grzechem  byłoby  nie  skorzystać  z  nadarzającej  się  okazji  i  nie  sprawdzić, co  kryje  się w ziemi  pod  i wokół  Akademii, jak powstawała, jak się zmieniała i jak funkcjonowała?   Ogromną  zasługę  w  tej  dziedzinie  ma  prof. Hanna Kočka-Krenz, która wraz z zespołem współpracowników i studentów archeologii,  cierpliwie przesypywała tony ziemi, nie zawsze w komfortowych warunkach.  Drugą osobą pracującą z zaangażowaniem nad  dziejami Akademii był prof. Jan Skuratowicz, konsekwentnie śledzący, dokumentujący i interpretujący wszystko, co odsłaniały mury podczas remontu. Kolejny wielki wysiłek włożyły osoby i firmy przygotowujące stałą muzealną ekspozycję:  scenarzyści i projektanci aranżacji wystaw (Ryszard Gulczyński, Aleksandra Pudelska, Michał Błaszczyński, Agnieszka Sowa-Szenk), wykonawcy tychże  projektów  (firma MEGA, Czesław Szcześniak), oraz konserwatorzy dzieł sztuki (Tomasz Frankowski, Mariusz Jarosik, Anna Słomka).

Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć
Kliknij w obraz aby otworzyć


13 września 2007 r.  uroczyście otwarto  Muzeum  z dawnymi  zbiorami,  ale  w  nowej  szacie  i  z  nowym  programem. Ten  program  to:

  • organizowanie  wystaw czasowych promujących sztukę (także współczesną)
  • organizowanie  wykładów, odczytów, konferencji na temat gromadzonych zabytków
  • organizowanie koncertów, małych przedstawień teatralnych, spotkań z ciekawymi ludźmi
  • stworzenie  nowoczesnej oferty edukacyjnej dla dzieci i młodzieży

Specjalnymi atrakcjami  zorganizowanymi z okazji otwarcia były wystawy:

  • "Spotkania  Jana  Pawła II  w  obiektywie  Arturo  Mari"  -  prace  długoletniego,  osobistego  fotografa   papieża Jana Pawła II     (scenariusz i projekt aranżacji - Anna Stolarska).
  • "Wokół  Akademii  -  odkrycia  archeologiczne"  przedmioty  wydobyte  z  ziemi  podczas    badań  gmachu  dawnej  Akademii  Lubrańskiego     ( scenariusz i projekt aranżacji - Olga Antowska-Gorączniak)


Rozpoczął się i trwa kolejny etap historii Muzeum.